CreateItWell

ไกเซอร์พุ่งได้อย่างไร ความร้อน แรงดัน และท่อใต้ดินที่ทำให้น้ำพุ่งขึ้นฟ้า

ไกเซอร์พุ่งได้อย่างไร ความร้อน แรงดัน และท่อใต้ดินที่ทำให้น้ำพุ่งขึ้นฟ้า
ที่มา: Wikimedia Commons

ยืนรอหน้าบ่อไกเซอร์ครั้งแรก คนมักลังเลระหว่างสองคำอธิบาย ทางหนึ่งคิดว่ามันคือภูเขาไฟขนาดจิ๋วที่ระเบิดน้ำออกมา อีกทางคิดว่ามันก็แค่น้ำพุร้อนธรรมดาที่บังเอิญมีแรงดันสูงกว่าบ่ออื่น

คำตอบอยู่ตรงกลาง ไกเซอร์เป็นน้ำพุร้อนจริง แต่เป็นน้ำพุร้อนที่มีเงื่อนไขครบหลายข้อพร้อมกัน ซึ่งหาได้ยากมากบนโลก ลองไล่ดูทีละข้อแบบเช็กลิสต์

ส่วนประกอบที่ต้องมีใต้ดิน

ไกเซอร์จะเกิดได้ต้องมีของสามอย่างมาเจอกัน คือ ความร้อน น้ำ และท่อทางเดินน้ำที่มีรูปร่างเหมาะเจาะ ถ้าขาดข้อใดข้อหนึ่ง ผลที่ได้จะเป็นแค่บ่อน้ำร้อน บ่อโคลนเดือด หรือปล่องไอน้ำแทน

ข้อสุดท้ายนี้สำคัญมาก ซิลิกาที่ละลายมากับน้ำร้อนจะค่อยๆ เกาะผนังจนกลายเป็นหินแข็ง เหมือนการฉาบท่อให้ทนแรงดัน ถ้าผนังเป็นดินร่วน ท่อจะพังก่อนแรงดันสะสมได้

ลำดับเหตุการณ์ตอนพุ่ง

ความลับของไกเซอร์คือจุดเดือดของน้ำไม่ได้คงที่ ยิ่งแรงดันสูง น้ำยิ่งต้องร้อนขึ้นกว่าเดิมจึงจะเดือด หลักเดียวกับหม้อความดันในครัว น้ำที่ก้นท่อจึงร้อนเกินจุดเดือดปกติไปมากแต่ยังเป็นน้ำอยู่ เพราะมีน้ำทั้งท่อกดทับไว้

ภาพที่หลายคนคุ้นตาคือ Strokkur ในไอซ์แลนด์ ซึ่งอยู่ใกล้ Geysir บ่อที่เป็นต้นกำเนิดของคำว่า geyser ในภาษาอังกฤษ ช่วงก่อนพุ่งผิวน้ำจะโป่งขึ้นเป็นโดมสีฟ้าครู่หนึ่งก่อนแตกออก ส่วนเมืองไอน้ำของนิวซีแลนด์ก็มีไกเซอร์ให้ดูใกล้ตัวเมือง และอุทยานความร้อนใต้พิภพที่มีไกเซอร์มากที่สุดแห่งหนึ่งของโลกก็มี Old Faithful ที่คนตั้งตารอดู

เรื่องแรงดันกับความร้อนเป็นสิ่งที่ช่างทุกสายต้องคิดเสมอ คนที่แต่งรถแล้วศึกษาการยึดแบตเตอรี่และทางระบายก๊าซเมื่อย้ายแบตไปไว้ห้องท้ายก็กำลังคิดเรื่องเดียวกันในอีกขนาดหนึ่ง คือพลังงานที่ถูกเก็บไว้ต้องมีทางออกที่ปลอดภัย

เมืองไทยไม่มีไกเซอร์ธรรมชาติแบบไอซ์แลนด์ แต่บางบ่อมีน้ำร้อนพลุ่งขึ้นเป็นระยะจากแรงดันใต้ดิน อย่างโป่งเดือดทางภาคเหนือ ส่วนความร้อนใต้ดินแบบเดียวกันนี้ยังถูกนำไปผลิตไฟฟ้าในบางประเทศและเคยทดลองในไทยด้วย

ดูไกเซอร์อย่างปลอดภัย

น้ำที่พุ่งออกมาร้อนพอจะลวกผิวได้ และพื้นรอบบ่ออาจเป็นเปลือกหินบางที่มีน้ำร้อนอยู่ข้างใต้

ก่อนก้าวลงบ่อน้ำร้อนธรรมชาติครั้งต่อไป ให้มองหาป้ายเตือนและแนวเชือกกั้นรอบๆ ก่อนเป็นอย่างแรก เพราะน้ำที่ดูนิ่งใสอาจร้อนกว่าที่ตาเห็นมาก และคนที่รู้ดีที่สุดว่าบ่อไหนลงได้คือคนที่ปักป้ายนั้นไว้