CreateItWell

อ่านป้ายคุณสมบัติน้ำแร่หน้าบ่อออนเซ็น ชนิดน้ำ ความเป็นกรดด่าง และข้อห้ามที่ควรรู้

อ่านป้ายคุณสมบัติน้ำแร่หน้าบ่อออนเซ็น ชนิดน้ำ ความเป็นกรดด่าง และข้อห้ามที่ควรรู้
ที่มา: Wikimedia Commons

ข้างประตูห้องแต่งตัวของออนเซ็นหลายแห่ง มักมีกรอบกระดาษหรือแผ่นป้ายเก่าๆ แขวนอยู่ ตัวหนังสือญี่ปุ่นเล็กแน่นเต็มแผ่น มีตารางตัวเลขเรียงเป็นแถว คนที่แช่ออนเซ็นบ่อยมักเหลือบดูสักครู่ก่อนถอดเสื้อ ส่วนมือใหม่ส่วนใหญ่เดินผ่านไปโดยไม่รู้ด้วยซ้ำว่ามันอยู่ตรงนั้น

แผ่นนั้นคือ “ออนเซ็นบุนเซกิโช” (温泉分析書) หรือผลวิเคราะห์น้ำแร่ และมักแขวนคู่กับป้ายข้อห้ามกับข้อแนะนำในการแช่ ถ้ารู้ว่าควรดูช่องไหน ป้ายที่ดูน่าปวดหัวจะเหลือข้อมูลที่ใช้จริงไม่กี่บรรทัด

ป้ายหน้าบ่อมีอะไรบ้าง

ในบ่อที่ติดป้ายครบ มักเจอข้อมูลสามกลุ่ม กลุ่มแรกคือผลวิเคราะห์ ซึ่งบอกชื่อแหล่งน้ำ ชนิดน้ำ ค่าความเป็นกรดด่าง และปริมาณแร่ต่างๆ เป็นตาราง กลุ่มที่สองคือข้อห้ามและข้อแนะนำในการแช่ กลุ่มที่สามคือคำอธิบายว่าบ่อนี้จัดการน้ำอย่างไร

ตัวเลขในตารางดูน่ากลัวคล้ายตอนหาวิธีคิดขนาดบีทียูแอร์ให้พอดีกับห้องครั้งแรก มีหน่วยแปลกๆ เต็มไปหมด แต่คนแช่ทั่วไปไม่จำเป็นต้องอ่านทุกช่อง รู้แค่ว่าควรมองหาอะไรก็พอ

“ป้ายนี้ไม่ได้ติดแล้วจบ มีการตรวจน้ำซ้ำเป็นระยะ ถ้าผิวบางหรือมีโรคประจำตัว ดูบรรทัดชนิดน้ำกับข้อห้ามก่อนก็พอ ส่วนตัวเลขแร่ปล่อยให้คนชอบศึกษาเขาไป”

(ตัวอย่างคำพูดแบบที่คนดูแลบ่อในเมืองออนเซ็นเล็กๆ มักบอกนักท่องเที่ยว)

ช่องแรกที่ควรดู: ชนิดน้ำและความเป็นกรดด่าง

ชนิดน้ำ (泉質) มักเขียนไว้ท้ายตารางหรือในกรอบเด่น ชนิดที่เจอบ่อย เช่น น้ำกำมะถัน (硫黄泉) ที่มีกลิ่นเฉพาะตัว น้ำคลอไรด์หรือน้ำเกลือ (塩化物泉) น้ำไบคาร์บอเนต (炭酸水素塩泉) ที่ทำให้ผิวรู้สึกลื่น น้ำที่มีเหล็ก (含鉄泉) ซึ่งมักเปลี่ยนเป็นสีสนิมเมื่อโดนอากาศ และน้ำกรด (酸性泉) ที่อาจแสบผิวบอบบาง ใครอยากรู้พื้นฐานว่าทำไมญี่ปุ่นถึงแยกออนเซ็นออกจากน้ำพุร้อนทั่วไปด้วยเกณฑ์เรื่องแร่ ควรอ่านเรื่องนั้นประกอบ

ค่า pH บอกว่าน้ำเป็นกรด กลาง หรือด่าง ตัวเลขน้อยคือกรด ตัวเลขมากคือด่าง ป้ายมักเขียนสรุปไว้ด้วยคำว่า 酸性 (กรด) 中性 (กลาง) หรือ アルカリ性 (ด่าง) คนผิวแพ้ง่ายควรระวังเป็นพิเศษกับน้ำที่เอียงไปทางกรดหรือด่างมาก

ข้อห้ามและข้อแนะนำ: อ่านเพื่อความปลอดภัย ไม่ใช่เพื่อรักษาโรค

ป้ายข้อห้าม (禁忌症) มักระบุกลุ่มคนหรือภาวะที่ไม่ควรแช่ เช่น ช่วงมีไข้หรือเจ็บป่วยเฉียบพลัน โรคหัวใจหรือโรคระบบหายใจที่อาการรุนแรง และภาวะอื่นๆ ที่แต่ละบ่อเขียนไว้ บางป้ายแนะนำไม่ให้แช่ทันทีหลังกินอิ่มหรือหลังดื่มเหล้า ใครพักเรียวกังและอยากรู้ว่าควรแช่ก่อนหรือหลังมื้อค่ำแบบไคเซกิก็ใช้หลักเดียวกันนี้ได้

ส่วนรายการ “ข้อบ่งชี้” (適応症) ที่บอกว่าน้ำเหมาะกับอาการอะไรบ้าง ให้ถือว่าเป็นข้อมูลตามธรรมเนียม ไม่ใช่คำรับรองว่าจะหายจากโรค ถ้ามีโรคประจำตัว ตั้งครรภ์ หรือเพิ่งผ่าตัด ควรถามแพทย์ก่อนเดินทาง ป้ายหน้าบ่อไม่ได้แทนคำแนะนำของหมอ

คำที่บอกว่าน้ำในบ่อมาจากไหน

ป้ายอีกแบบที่น่าดูคือคำอธิบายการจัดการน้ำ คำว่า かけ流し (คาเคนางาชิ) หมายถึงน้ำไหลผ่านบ่อแล้วล้นออกไป ไม่นำกลับมาใช้ซ้ำ ส่วน 循環 (จุนกัง) หมายถึงน้ำหมุนเวียนผ่านระบบกรอง นอกจากนี้อาจมีคำว่า 加水 (เติมน้ำ) 加温 (อุ่นเพิ่ม) หรือการใส่สารฆ่าเชื้อ ไม่มีแบบไหนผิด แต่ทำให้เข้าใจว่าทำไมน้ำสองบ่อที่ชื่อเดียวกันให้ความรู้สึกต่างกัน

ถ้าอ่านภาษาญี่ปุ่นไม่ออก แอปแปลภาษาจากภาพถ่ายช่วยได้มาก ถ่ายเฉพาะป้าย ไม่หันกล้องไปทางห้องแต่งตัวหรือบ่อที่มีคนอยู่ และอย่าลืมว่าบางบ่อไม่ได้มีไว้ให้คนลง อย่างบ่อที่ฝูงลิงหิมะที่จิโกกุดานิลงแช่กันเอง ป้ายตรงนั้นบอกให้ดูอยู่ห่างๆ อย่างเดียว

กระดาษตัวหนังสือแน่นข้างประตูแผ่นนั้น จะไม่ใช่ของประดับผนังอีกต่อไป