CreateItWell

แช่น้ำพุร้อนหน้าหนาวบนที่สูง ระวังร่างกายช็อกจากอุณหภูมิที่ต่างกันมากอย่างไร

แช่น้ำพุร้อนหน้าหนาวบนที่สูง ระวังร่างกายช็อกจากอุณหภูมิที่ต่างกันมากอย่างไร
ที่มา: Wikimedia Commons

ความหนาวกับความร้อนไม่ได้หักล้างกันเสมอไป

ช่วงหน้าหนาว บ่อน้ำพุร้อนบนดอยทางภาคเหนือตอนเช้ามืด หรือบ่อกลางแจ้งในญี่ปุ่นที่หิมะเกาะขอบบ่อ คือภาพที่หลายคนฝันอยากไปนั่งแช่ แต่ร่างกายต้องรับมือกับอุณหภูมิที่ต่างกันมากหลายรอบในเวลาไม่กี่นาที ตั้งแต่ห้องแต่งตัวที่เย็นเฉียบ น้ำที่ร้อนจัด ไปจนถึงลมหนาวตอนขึ้นจากบ่อ ญี่ปุ่นเรียกปัญหาที่เกิดจากความต่างนี้ว่า “ฮีทช็อก” ซึ่งหมายถึงความดันเลือดที่ขึ้นลงเร็วจนร่างกายปรับตามไม่ทัน

ห้องแต่งตัวเย็นเฉียบคือจุดแรกที่ร่างกายเริ่มทำงานหนัก

พอถอดเสื้อในห้องที่เย็น หลอดเลือดที่ผิวจะหดตัวเพื่อเก็บความร้อนไว้ ความดันเลือดจึงขยับสูงขึ้น หัวใจทำงานหนักขึ้นตั้งแต่ยังไม่ได้แตะน้ำเลย

ถ้าเป็นห้องส่วนตัวหรือห้องพักที่ปรับอุณหภูมิได้ ให้ทำให้ห้องแต่งตัวอุ่นก่อน ถ้าเป็นบ่อสาธารณะ ให้ถอดเสื้อผ้าเร็วๆ แล้วตรงไปที่ลานล้างตัว ไม่ยืนตัวเปล่าคุยกันในมุมที่ลมโกรก

พอหย่อนตัวลงน้ำร้อน หัวใจกับหลอดเลือดต้องปรับตัวอีกรอบ

น้ำร้อนทำให้หลอดเลือดที่เพิ่งหดตัวกลับขยายออก ความดันที่เพิ่งพุ่งขึ้นจึงเริ่มตกลง ถ้าลงน้ำทีเดียวทั้งตัว ความเปลี่ยนแปลงนี้จะเกิดเร็วมาก

ทางที่ดีคือราดน้ำจากบ่อลงบนเท้า ขา แล้วไล่ขึ้นมาที่ลำตัว ก่อนจะค่อยๆ หย่อนตัวลงทีละช่วง นั่งแช่แค่ระดับอกก่อนสักพัก แล้วค่อยลงลึกขึ้นถ้ารู้สึกสบาย ถ้าบ่อมีหลายอุณหภูมิ การเริ่มจากบ่ออุ่นก่อนแล้วค่อยขยับไปบ่อที่ร้อนกว่ายิ่งสำคัญในวันที่อากาศหนาว

ระหว่างแช่ ให้สังเกตร่างกายตัวเองแทนการดูหน้าจอ ใจสั่น หน้ามืด หรือหายใจเหนื่อย เป็นสัญญาณที่ต้องขึ้นจากบ่อ การแช่แบบรู้ตัวโดยวางมือถือไว้ในตู้ล็อกเกอร์ช่วยให้จับสัญญาณเหล่านี้ได้เร็วกว่า

ตอนลุกขึ้นจากบ่อคือวินาทีที่ควรช้าที่สุด

หลังแช่ไปสักพัก หลอดเลือดขยายเต็มที่ เลือดจำนวนมากไปอยู่ที่ผิวและขา พอลุกขึ้นยืนพรวดเดียว เลือดไปเลี้ยงสมองไม่ทัน ทำให้หน้ามืด บางคนล้มลงบนพื้นหินที่เปียกลื่น ซึ่งอันตรายกว่าอาการหน้ามืดเองเสียอีก

ให้นั่งบนขอบบ่อครู่หนึ่งก่อน จับราวหรือขอบบ่อไว้ แล้วค่อยลุกขึ้นช้าๆ ถ้ารู้สึกโคลงเคลง ให้นั่งลงทันที ไม่ฝืนเดิน

ลมเย็นนอกบ่อไม่ใช่รางวัล แต่เป็นอีกด่านหนึ่ง

หลายคนชอบความรู้สึกตอนลมเย็นปะทะผิวที่ร้อนจัด แต่การออกไปยืนตากลมหนาวนานๆ ทันทีหลังขึ้นจากบ่อ ทำให้หลอดเลือดหดตัวอีกรอบ ความดันกระโดดขึ้นอีกครั้ง ควรซับตัวให้แห้งเร็วๆ คลุมผ้าผืนใหญ่หรือเสื้อคลุม แล้วเข้าที่อุ่น

ดื่มน้ำเปล่าหรือเครื่องดื่มอุ่นๆ ที่ไม่มีแอลกอฮอล์ทั้งก่อนและหลังแช่ อากาศหนาวทำให้ไม่ค่อยรู้สึกกระหาย ทั้งที่ร่างกายเสียเหงื่อในน้ำร้อนไม่น้อย ไม่แช่หลังดื่มเหล้า และไม่แช่ทันทีหลังกินอิ่มจัด

ประเทศที่หนาวจัดอย่างไอซ์แลนด์ ซึ่งคนแช่บ่อกลางแจ้งกันได้แม้ในวันหิมะตก มีจังหวะการแช่ที่ค่อยเป็นค่อยไปและห้องอุ่นให้พักระหว่างรอบ ซึ่งช่วยให้ร่างกายไม่ต้องเจอความต่างแบบสุดขั้วในทีเดียว

คนบางกลุ่มต้องถามหมอก่อนขึ้นเขาไปแช่

ผู้สูงอายุ คนที่มีความดันสูงหรือต่ำ โรคหัวใจ เบาหวาน หรือเคยเป็นลมง่าย เป็นกลุ่มที่ความดันขึ้นลงเร็วแล้วเสี่ยงที่สุด ควรปรึกษาแพทย์ก่อนวางแผนทริปแช่น้ำร้อนในที่หนาว และไม่ควรไปแช่คนเดียวโดยเฉพาะช่วงเช้ามืดหรือกลางคืนที่บ่อไม่ค่อยมีคน

การเดินทางขึ้นที่สูงเองก็ทำให้ร่างกายเหนื่อยกว่าที่คิด ใครเคยขับรถขึ้นภูของชัยภูมิในเช้ามืดหน้าหนาวคงรู้ว่าอากาศบนยอดเย็นกว่าตีนเขามาก พอถึงบ่อน้ำร้อนบนที่สูงแบบนั้น ควรพักให้หายเหนื่อยจากการเดินทางก่อน แล้วค่อยลงแช่

ถ้ามีคนในกลุ่มหน้ามืด เจ็บหน้าอก พูดไม่ชัด หรือซึมลงหลังขึ้นจากบ่อ ให้พาไปนอนราบในที่อุ่น คลุมตัว และขอความช่วยเหลือทันที ในประเทศไทยโทร 1669