CreateItWell

ทำไมน้ำพุร้อนในไทยไม่ได้มาจากภูเขาไฟ แล้วน้ำร้อนขึ้นมาได้อย่างไร

ทำไมน้ำพุร้อนในไทยไม่ได้มาจากภูเขาไฟ แล้วน้ำร้อนขึ้นมาได้อย่างไร
ที่มา: Wikimedia Commons

ใครเคยเปิดก๊อกจากสายยางที่ตากแดดไว้ทั้งบ่าย คงจำได้ว่าน้ำที่พุ่งออกมาช่วงแรกอุ่นจนสะดุ้ง ทั้งที่ไม่มีใครเอาไปต้มเลย สายยางแค่รับความร้อนจากรอบตัวมาทั้งวัน น้ำพุร้อนในเมืองไทยทำงานคล้ายกันแต่กลับด้าน น้ำไม่ได้รับความร้อนจากแดด แต่รับจากหินใต้ดิน และไม่ต้องมีภูเขาไฟคอยต้มให้

ลองไล่ไปตามจังหวะของทริปดู แล้วจะเห็นว่าความรู้ข้อนี้ทำให้มองบ่อตรงหน้าเปลี่ยนไปอย่างไร

ก่อนออกเดินทาง: วางภาพภูเขาไฟลงก่อน

แหล่งน้ำร้อนดังๆ ของโลกหลายแห่งอยู่ใกล้ภูเขาไฟที่ยังมีพลัง เช่น ญี่ปุ่น ไอซ์แลนด์ และนิวซีแลนด์ ที่นั่นหินหลอมเหลวอยู่ไม่ลึกจากผิวดินมากนัก น้ำใต้ดินจึงร้อนจัดได้ง่าย บางจุดเดือดปุดๆ และพ่นไอออกมาทั้งวัน อย่างภาพไอน้ำลอยขึ้นจากสวนสาธารณะและข้างถนนในเมืองไอน้ำอย่างโรโตรัว

ประเทศเหล่านั้นมีบ่อร้อนมากเป็นพิเศษเพราะตั้งอยู่บนรอยต่อของเปลือกโลก ใครอยากเห็นภาพรวมทั้งโลก ลองดูแผนที่แนวภูเขาไฟรอบมหาสมุทรแปซิฟิกกับตำแหน่งบ่อน้ำร้อน แล้วจะเห็นว่าไทยไม่ได้อยู่บนแนวนั้น

เมืองไทยไม่มีภูเขาไฟที่ยังปะทุ ภูเขาไฟที่เคยมีอยู่ก็ดับสนิทไปนานมากแล้ว ตัวอย่างที่คนคุ้นหูคือบุรีรัมย์ ซึ่งลาวาเก่ากลายเป็นดินที่อุดมด้วยแร่ธาตุ จนเกิดเป็นชื่อข้าวหอมมะลิที่ปลูกบนดินภูเขาไฟเก่าของบุรีรัมย์ ทว่าภูเขาไฟเหล่านั้นเย็นไปหมดแล้ว และไม่ได้เป็นต้นความร้อนของบ่อน้ำร้อนที่เราขับรถไปแช่กัน

ที่บ่อ: น้ำที่อยู่ตรงหน้าเคยเป็นฝนมาก่อน

เส้นทางของน้ำพุร้อนแบบไทยเริ่มจากฝนที่ตกบนภูเขา น้ำส่วนหนึ่งค่อยๆ ซึมลงดินตามรอยแตกและรอยเลื่อนของหิน ยิ่งลงลึก หินรอบตัวก็ยิ่งอุ่น เพราะความร้อนจากภายในโลกแผ่ขึ้นมาตลอดเวลา แม้ในพื้นที่ที่ไม่มีภูเขาไฟเลยก็ตาม บางพื้นที่เป็นหินแกรนิตซึ่งช่วยเติมความร้อนให้หินรอบข้างได้อีกทางหนึ่ง

น้ำที่ร้อนขึ้นจะเบาลงและหาทางกลับสู่ผิวดิน รอยเลื่อนที่เป็นช่องอยู่แล้วจึงกลายเป็นทางลัดให้น้ำไหลย้อนขึ้นมา จุดที่น้ำโผล่ก็คือบ่อที่เรากำลังนั่งอยู่ข้างๆ ระหว่างทางน้ำยังละลายแร่จากหินที่ไหลผ่านติดตัวขึ้นมาด้วย

เพราะเหตุนี้ น้ำพุร้อนส่วนใหญ่ของไทยจึงอยู่ทางภาคเหนือ ภาคตะวันตก และบางส่วนของภาคใต้ ซึ่งเป็นแนวเขาที่มีรอยเลื่อนพาดผ่าน ไม่ได้อยู่ใกล้ปล่องภูเขาไฟใด

สิ่งที่สังเกตได้อีกอย่างคือกลิ่น บ่อในเขตภูเขาไฟมักฉุนกำมะถันจัด ส่วนบ่อของไทยบางแห่งมีกลิ่นอ่อนๆ บางแห่งแทบไม่มีเลย ขึ้นกับชนิดหินที่น้ำผ่านมา แต่กลิ่นเบาไม่ได้แปลว่าวางใจได้ทุกมุม แอ่งที่อากาศนิ่งหรือไอขึ้นหนาควรเลี่ยงการยืนนาน รายละเอียดเรื่องก๊าซกลิ่นไข่เน่าที่ชอบสะสมในจุดอับลมอ่านประกอบได้

บ่อต้นน้ำที่น้ำเพิ่งพุ่งขึ้นมามักร้อนกว่าบ่อที่ทำไว้ให้แช่ ทางสถานที่จึงล้อมรั้วหรือติดป้ายให้ดูอย่างเดียว ส่วนบ่อแช่จะรับน้ำที่ไหลผ่านรางหรือท่อจนเย็นลงพอดีตัว ความร้อนจริงในแต่ละวันให้ดูจากป้ายของสถานที่ และเอามือแตะก่อนลงทุกครั้ง

ขากลับ: มองแนวเขาด้วยสายตาใหม่

ระหว่างนั่งรถกลับ ลองมองแนวเขาข้างทาง ฝนที่ตกบนเขาเหล่านั้นอาจใช้เวลายาวนานกว่าจะวนกลับขึ้นมาเป็นน้ำอุ่นในบ่อสักแห่ง ป่าต้นน้ำรอบบ่อจึงไม่ใช่แค่ฉากสวยๆ เพราะถ้าดินไม่ให้น้ำซึมลงไป บ่อปลายทางก็ไม่มีน้ำให้แช่

แล้วบ่อน้ำร้อนที่ยังทำให้คุณอยากกลับไปอีกล่ะ อยู่ข้างภูเขาลูกไหน และวันนั้นอากาศรอบตัวเป็นอย่างไร