CreateItWell

ผ้าเช็ดตัวผืนเล็กในออนเซ็นใช้ทำอะไร วางไว้ตรงไหน และทำไมห้ามจุ่มลงบ่อ

ผ้าเช็ดตัวผืนเล็กในออนเซ็นใช้ทำอะไร วางไว้ตรงไหน และทำไมห้ามจุ่มลงบ่อ
ที่มา: Wikimedia Commons

ชายสูงวัยคนหนึ่งพับผ้าขาวผืนเล็กเป็นสี่เหลี่ยมเรียบร้อย วางบนศีรษะ แล้วค่อยๆ หย่อนตัวลงบ่อจนน้ำถึงไหล่ ข้างๆ กันมีนักท่องเที่ยวถือผ้าผืนเดียวกันไว้ในมือ มองซ้ายมองขวาอยู่ครู่หนึ่ง ไม่รู้จะวางไว้ตรงไหน จนปลายผ้าค่อยๆ จมลงไปในน้ำ

ภาพแบบนี้เห็นได้บ่อยในออนเซ็นที่มีนักท่องเที่ยวต่างชาติ ผ้าผืนเล็กดูเป็นเรื่องเล็ก แต่ในห้องอาบน้ำแบบญี่ปุ่น มันมีหน้าที่ของมันในทุกช่วง ตั้งแต่ก่อนออกจากห้องพักจนถึงตอนเดินกลับ เรื่องพื้นฐานอย่างการอาบก่อนลง ชุดว่ายน้ำ เสียง หรือรอยสัก มีอยู่ในข้อควรรู้ทั่วไปก่อนก้าวลงบ่อแล้ว ตรงนี้ขอเจาะแค่เรื่องผ้า

ก่อนถึงบ่อ: ผ้าแบบไหน และหาได้จากที่ไหน

ผ้าที่ใช้กันมีสองแบบหลัก แบบแรกคือเทะนุกุอิ (手ぬぐい) ผ้าฝ้ายบางผืนยาว พิมพ์ลายสวย แห้งเร็วมาก อีกแบบคือผ้าขนหนูผืนเล็กขนาดผ้าเช็ดหน้า ที่คนญี่ปุ่นบางคนเรียกทับศัพท์ว่าเฟสทาวเวล

เรียวกังส่วนใหญ่เตรียมผ้าเล็กและผ้าใหญ่ไว้ในห้องพัก โรงอาบน้ำบางแห่งให้ยืมหรือรวมไว้ในค่าเข้า บางแห่งขายผ้าที่หน้าเคาน์เตอร์ ส่วนในโรงอาบน้ำสาธารณะประจำย่านของคนญี่ปุ่น หลายแห่งคาดหวังให้ลูกค้าเตรียมผ้ามาเอง ถ้าไม่แน่ใจ พกผ้าผืนเล็กของตัวเองไปหนึ่งผืนสบายใจที่สุด

ในห้องแต่งตัว: ผ้าใหญ่อยู่ในตะกร้า ผ้าเล็กติดมือไป

ผ้าเช็ดตัวผืนใหญ่ให้ทิ้งไว้ในตะกร้าหรือล็อกเกอร์พร้อมเสื้อผ้า ไม่ต้องหอบเข้าไปในห้องอาบน้ำ เพราะในนั้นทั้งเปียกและชื้น ผ้าใหญ่จะเปียกหมดก่อนได้ใช้ ส่วนผ้าเล็กให้ถือติดมือเข้าไป

ที่ลานล้างตัว: ผ้าเล็กทำหน้าที่เป็นฟองน้ำ

ที่ลานล้างตัว ผ้าผืนเล็กใช้ชุบสบู่ถูตัวได้เลย คนญี่ปุ่นหลายคนใช้แบบนี้เป็นปกติ ถูเสร็จแล้วให้ล้างผ้าจนหมดฟอง บิดให้หมาด ล้างเก้าอี้และกะละมังให้สะอาดด้วยก่อนลุกไป

เดินจากลานล้างไปบ่อ: ผ้าเล็กช่วยบังตัว

ระหว่างเดินจากลานล้างไปบ่อ หรือจากบ่อในร่มไปบ่อกลางแจ้ง หลายคนใช้ผ้าเล็กบังด้านหน้าไว้หลวมๆ ไม่ใช่กฎตายตัว แต่ช่วยให้ทั้งตัวเองและคนรอบข้างสบายใจ โดยเฉพาะคนที่เพิ่งเข้าบ่อรวมครั้งแรก

ระหว่างแช่: บนศีรษะหรือขอบบ่อ ไม่ใช่ในน้ำ

ตอนลงบ่อ ผ้าเล็กต้องไม่แตะน้ำ เหตุผลคือน้ำในบ่อใช้ร่วมกันหลายคน ผ้าที่เพิ่งถูตัวมามีทั้งคราบสบู่ เส้นใยผ้า และสิ่งสกปรกที่ล้างออกไม่หมด เมื่อจุ่มลงไปทุกอย่างก็ลอยไปอยู่ในน้ำที่คนอื่นกำลังแช่

ที่ที่คนญี่ปุ่นวางผ้าคือบนศีรษะ พับเป็นสี่เหลี่ยมเล็กๆ ไว้ หรือวางบนขอบบ่อหรือก้อนหินข้างตัว บางคนชุบผ้าด้วยน้ำเย็นจากก๊อกก่อนวางบนหัว รู้สึกสบายและช่วยไม่ให้หัวร้อนเกินไปในบ่อที่ร้อนจัด ถ้าผ้าหล่นลงน้ำ ให้หยิบขึ้นมาบิดนอกบ่อ ไม่บิดลงในบ่อ

หลังขึ้นจากบ่อ: ซับตัวก่อนกลับเข้าห้องแต่งตัว

ก่อนเดินกลับเข้าห้องแต่งตัว ให้ใช้ผ้าเล็กที่บิดหมาดซับตัว ผม และเท้าให้น้ำไม่หยด ห้องแต่งตัวมักปูพื้นด้วยเสื่อหรือไม้ที่คนเดินเท้าเปล่า ถ้าทุกคนเดินออกมาตัวเปียกโชก พื้นจะลื่นและชื้นจนน่าเดินน้อยลง เข้าไปแล้วค่อยใช้ผ้าใหญ่เช็ดตัวให้แห้ง

ขากลับ: ผ้าผืนเล็กกับการเดินเที่ยวต่อ

ในเมืองที่คนเดินเปลี่ยนโรงอาบน้ำทีละแห่งในชุดยูกาตะ ผ้าผืนเล็กที่ห้อยติดตัวไว้คือของที่ใช้บ่อยที่สุดในวันนั้น บิดให้หมาด พาดไหล่หรือใส่ถุงผ้าไว้ เดินไปถึงบ่อถัดไปก็แทบจะแห้งพร้อมใช้อีกรอบ

เทะนุกุอิแห้งเร็วจนเป็นของโปรดของนักเดินทางหลายสาย คนที่เคยต้องซักเสื้อกางเกงปั่นในห้องพักให้แห้งทันออกเดินทางเช้าวันรุ่งขึ้นจะเข้าใจดีว่าผ้าที่ซักแล้วแห้งไวมีค่าแค่ไหน หลายคนจึงซื้อเทะนุกุอิลายที่ชอบกลับมาเป็นของที่ระลึกที่ใช้งานได้จริง

แช่ออนเซ็นมาหลายปี สิ่งที่บอกได้ว่าใครคุ้นกับบ่อแค่ไหน ไม่ใช่ว่าเขาทนน้ำร้อนได้มากเท่าไร แต่เป็นผ้าผืนเล็กบนศีรษะที่อยู่ตรงนั้นจนเขาลุกขึ้นจากบ่อ